Nastawienie ma znaczenie – podejście Polaków do uczenia się w dorosłości

Między uznaniem a działaniem

Zmienne w badaniach ilościowych to cechy, właściwości lub wartości, które mogą być mierzone, klasyfikowane i analizowane.

O podejmowaniu aktywności edukacyjnych w dorosłym życiu decydują różne czynniki. Z jednej strony – ekonomiczne i społeczno-demograficzne: wyniki naszych badań wskazują, że częściej uczą się osoby młodsze, lepiej wykształcone czy wykonujące prace wysoko kwalifikowane (więcej przeczytasz tu: Młodsi, lepiej wykształceni i pracujący częściej uczą się w dorosłości) Z drugiej strony, ważne są także dyspozycje behawioralno-psychologiczne, wśród nich zwłaszcza postawa do uczenia się. W badaniu zwracaliśmy uwagę na różne uwarunkowania uczenia się w dorosłości; jednym z ważnych czynników okazała się kwestia nastawienia. Uzyskane wyniki wskazują, że postawy i przekonania dorosłych Polaków wobec uczenia się w dorosłości są zróżnicowane, przy czym nie obserwuje się wyraźnej dominacji ani postaw pozytywnych, ani sceptycznych.

Wyniki badania pokazały także, że deklarowany entuzjazm nie zawsze idzie w parze z rzeczywistymi praktykami edukacyjnymi. Teoretycznie Polacy uznają wartość uczenia się przez całe życie. Optymizmem może napawać fakt, że aż 81,3% ceni osoby, które ciągle uczą się nowych rzeczy, a dla 62,8% wzbogacanie swojej wiedzy i umiejętności jest ważne. Jednocześnie 38,1% badanych przyznaje, że „nie chce im się już uczyć”, a tylko 32,5% deklaruje, że lubi przeznaczać swój wolny czas na naukę.

Rozbieżność między deklarowanym przekonaniem o wartości uczenia się a gotowością do jego podejmowania zmusza do postawienia pytania o bariery uczestnictwa. Dlaczego, mimo wysokiego uznania samej wartości uczenia się i osób uczących się, tylko co trzeci badany lubi poświęcać czas na naukę?  Wyniki badania wskazują, że istnieje wyraźna zależność między nastawieniem a aktywnością oraz między nastawieniem a sytuacją społeczno-demograficzną.

Od postawy do uczestnictwa

Wyniki badania dotyczące nastawienia ujawniły pewne kluczowe zależności:

Wraz z pozytywnym nastawieniem zwiększa się chęć do podejmowania konkretnych aktywności – 91,6% Polaków z pozytywnym nastawieniem do uczenia się uczestniczyło w co najmniej jednej aktywności edukacyjnej w ciągu ostatnich 12 miesięcy, podczas gdy w grupie sceptycznie nastawionych taką aktywność podjęło 37,7% osób. To ponad 50% mniej uczących się dorosłych! Co więcej, pozytywnie nastawieni Polacy częściej podejmują aktywności edukacyjne w każdej z badanych form uczestnictwa w edukacji dorosłych (edukacji formalnej, edukacji pozaformalnej i uczeniu się nieformalnym).

Istnieją zależności między nastawieniem a płcią, wiekiem, wykształceniem czy sytuacją zawodową:

• nieco bardziej pozytywny stosunek do uczenia się w dorosłości mają kobiety (38,5%, podczas gdy mężczyźni 31,8%);

• wraz z wiekiem entuzjazm do nauki wyraźnie spada (w grupach wiekowych 25–34 lata i 35–44 lata pozytywne nastawienie cechuje ponad 41% respondentów, podczas gdy w grupie 54–65 lata odsetek ten wynosi 18,7%);

• im wyższy poziom wykształcenia, tym bardziej pozytywne nastawienie do uczenia się (64,4% osób z wyższym wykształceniem to entuzjaści nauki, podczas gdy wśród osób z wykształceniem gimnazjalnym pozytywne nastawienie przejawia 7,5%, a z wykształceniem zawodowym – 11,5%);

• pracujący częściej myślą pozytywnie o nauce (39,9% jest pozytywnie nastawionych, podczas gdy takie nastawienie w grupie osób bezrobotnych cechuje 21,1%, a wśród nieaktywnych zawodowo – 12%).  

Kluczowe wnioski

Przede wszystkim bez zmiany nastawienia szanse na wzrost aktywności edukacyjnej niektórych grup są dużo mniejsze. Dlatego, wiedza o tym, jakie grupy osób lub osoby o jakich cechach są nastawione sceptycznie do uczenia się w dorosłości, a także które grupy nie podejmują aktywności edukacyjnych, pozwala skierować do nich konkretne działania.

Koncentracja na tych grupach, które mogą mieć największe potrzeby w zakresie edukacji, a jednocześnie najniższą motywację, jest kluczowa dla wzmocnienia idei społeczeństwa uczącego się.

O tym, kogo motywować do nauki, przeczytasz w artykule:  Kim są dorośli niepodejmujący aktywności edukacyjnych i jak wspierać ich w uczeniu?

Informacja o badaniu

Badanie Uczenie się dorosłych Polaków przeprowadzono między kwietniem a lipcem 2025 r. metodą wywiadów bezpośrednich z udziałem ankietera (CAPI) oraz wywiadów telefonicznych (CATI), na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski w wieku 18–69 lat, wylosowanych z rejestru PESEL (n = 2249). Treść komunikatu odnosi się do grupy Polaków w wieku 25–64 lat.