W dobie kultury samokształcenia. Narzędzia i rozwiązania wspierające projektowanie własnej ścieżki edukacyjnej i zawodowej

Współcześnie to jednostka w znacznym stopniu odpowiada za kierowanie własnym rozwojem. Edukacja nie kończy się na etapie szkoły lub studiów, a praca zawodowa rzadko ogranicza się do jednego miejsca zatrudnienia i wykonywania tej samej profesji przez całe życie. Mnożą się doświadczenia edukacyjne, zawodowe, a świat zmusza do uczenia się ciągle nowych rzeczy. Wyzwaniem staje się uchwycenie całego zbioru doświadczeń, wiedzy i umiejętności, a następnie zarządzanie nim i skuteczne wykorzystywanie na rynku pracy i w życiu codziennym.

Rozpoznanie swoich kompetencji – co o nich wiemy i czy potrafimy skutecznie przekazać te informacje innym?

Zdecydowana większość Polek i Polaków deklaruje, że zna swoje mocne strony i kompetencje zawodowe oraz potrafi je nazwać. W rzeczywistości jednak oceny te mogą być nieco zawyżone. 

Niemal co czwarta osoba uważa, że nie potrafi zaprezentować posiadanych kompetencji – czy to pisząc CV, czy uczestnicząc w rozmowie kwalifikacyjnej z potencjalnym pracodawcą. Zdarza się zatem, że intuicyjnie czujemy, że mamy wartościową wiedzę i wartościowe umiejętności, ale nie zawsze radzimy sobie ze skutecznym mówieniem o nich. Ucząc się nieformalnie – samodzielnie, przy wsparciu bliskich czy znajomych z pracy – lub przez doświadczenie często zdobywamy kompetencje niejako przy okazji. Jeśli proces uczenia się nie wiąże się z uzyskaniem ich potwierdzenia w postaci certyfikatu lub dyplomu, łatwiej przeoczyć i trudniej docenić to, czego się nauczyliśmy. 

Samodzielne zarządzanie czy korzystanie z usług zewnętrznych?

Często proces identyfikacji kompetencji wymaga dużego zaangażowania czasowego, refleksji lub wsparcia osoby z zewnątrz. Poświęcamy mu uwagę zwłaszcza wtedy, gdy chcemy zmienić pracę, szukamy zatrudnienia lub decydujemy się rozpocząć karierę w nowej branży. 

Większość z nas radzi sobie jednak w tym zakresie samodzielnie. Tylko 10,8% Polek i Polaków korzystało z pomocy w rozpoznaniu i wykorzystaniu swoich mocnych stron, wiedzy i umiejętności. O niskim zapotrzebowaniu na tego typu usługi doradcze świadczy również niewielkie zainteresowanie uzyskaniem wsparcia w przyszłości. 

Pierwszym krokiem w samodzielnej analizie jest zgromadzenie dowodów naszej aktywności zawodowej i edukacyjnej. Ponad połowa Polek i Polaków zbiera dokumenty potwierdzające posiadane kompetencje i kwalifikacje. Mniej niż co druga osoba zamieszcza te informacje na portalach internetowych lub posiada portfolio z rezultatami swoich prac. 

Jednym z narzędzi wspierających ten proces jest aplikacja Moje Portfolio, stworzona w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Ułatwia ona identyfikowanie kompetencji i gromadzenie dowodów potwierdzających ich posiadanie. Znajomość aplikacji Moje Portfolio w badanej populacji wynosi 19,4%, a 4,3% respondentów zadeklarowało, że korzystało z tego rozwiązania.

Od kompetencji do kwalifikacji

Świadomość posiadanych kompetencji może skłaniać do podjęcia decyzji o ich potwierdzeniu, czyli przeprowadzeniu zewnętrznej walidacji – weryfikacji wiedzy i umiejętności, która kończy się zdobyciem dyplomu lub certyfikatu. Około 40% dorosłych posiada niepotwierdzone kompetencje związane z zawodem, który wykonuje, ale tylko połowa z nich byłaby zainteresowana zdobyciem ich świadectwa. Na poziomie całej populacji oznacza to, że 16,4% Polek i Polaków jest zainteresowanych tego typu usługą. Ci, którzy deklarują, że zdecydowaliby się z niej skorzystać, czyli potwierdzić zdobytą wiedzę i posiadane umiejętności, najczęściej są gotowi podejść do zewnętrznego egzaminu (15%). Walidację rozszerzoną o pomoc w przygotowaniu się do egzaminu zadeklarowało mniej, bo 11,7% badanych.

Praktyki dorosłych w zakresie zarządzania własną ścieżką edukacyjno-zawodową są zróżnicowane, a ich potrzeby w tym zakresie mogą nie być do końca uświadomione. Wydaje się jednak, że atrakcyjne jest zapewnienie takiej oferty, która kończyłaby się uzyskaniem konkretnego rezultatu. Łączenie doradztwa zawodowego z walidacją i wydawaniem certyfikatów potwierdzających kompetencje może mieć większe szanse powodzenia. 

Informacja o badaniu

Badanie Uczenie się dorosłych Polaków przeprowadzono między kwietniem a lipcem 2025 r. metodą wywiadów bezpośrednich z udziałem ankietera (CAPI) oraz wywiadów telefonicznych (CATI), na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski w wieku 18–69 lat, wylosowanych z rejestru PESEL (n = 2249). Treść komunikatu odnosi się do grupy Polaków w wieku 25–64 lata.