Widzę ogromną wartość i ogromną rolę doradcy. Widzę, jakie dzieci są dzisiaj zagubione, one w ogóle nie potrafią sobie radzić z porażkami, ze światem i z tym, co je otacza.
Dyrektor IDI 14
Doradztwo zawodowe realizowane w szkołach podstawowych pełni wiele istotnych funkcji, m.in. informowania uczniów o dostępnych ścieżkach edukacyjnych i zawodowych. Zajęcia te mają także potencjał wspierania młodych ludzi w rozpoznawaniu swoich zasobów, budowaniu poczucia własnej wartości oraz rozwijaniu motywacji do świadomego planowania przyszłości. W ten sposób pomagają uczniom nie tylko w podjęciu decyzji dotyczących wyboru szkoły ponadpodstawowej, ale także w elastycznym odpowiadaniu na wyzwania i zmiany, które mogą pojawić się na kolejnych etapach ich życia.
W latach 2024–2025 zrealizowaliśmy badanie stanu doradztwa zawodowego w szkołach podstawowych. Głównym celem było dostarczenie wiedzy przydatnej we wspieraniu pracy doradców i doradczyń zawodowych w szkołach podstawowych.
W ramach badania przeprowadziliśmy najpierw 32 pogłębione wywiady indywidualne ze szkolnymi doradcami oraz dyrektorami (za każdym razem, gdy piszemy o doradcach, dyrektorach i uczniach, mamy na myśli doradców i doradczynie, dyrektorów i dyrektorki, uczniów i uczennice itd.), a następnie badanie ilościowe doradców i dyrektorów na reprezentatywnej próbie 300 szkół podstawowych. Dodatkowym źródłem wiedzy były nasze doświadczenia zdobyte podczas projektowania oraz prowadzenia 30 warsztatów doradztwa zawodowego w szkołach podstawowych w większych i mniejszych miejscowościach, w różnych rejonach Polski.
Doradztwo zawodowe pojawiło się w szkole podstawowej jako obowiązkowe zajęcia we wrześniu 2019 r., w wymiarze po 10 godzin lekcyjnych w klasie VII i VIII. Rozporządzenie MEN określało treści programowe i formułowało pewne wytyczne co do podejmowanych działań, pozostawiało jednak szkołom znaczną autonomię w ich faktycznej realizacji.
Mało jest takich godzin, które komuś mogą wydawać się takie nieokreślone, ale one są bardzo ważne. One są ważne, bo można wtedy rozmawiać z uczniami. To jest teraz im najbardziej potrzebne. Taka rozmowa o różnych życiowych tematach, zauważenie ich, wysłuchanie ich. To jest bardzo ważne, a na to jest bardzo ciężko wygospodarować czas.
Dyrektor IDI 4
W porównaniu z lekcjami przedmiotowymi doradztwo oferuje więc prowadzącym większą swobodę w doborze tematów oraz uwzględnianiu faktycznych potrzeb i możliwości uczniów konkretnej klasy. Sam doradca występuje w roli nieco odmiennej od nauczyciela i może kłaść większy nacisk na wsparcie ucznia niż na przekazywanie wiedzy. Kolejną różnicą w stosunku do typowych lekcji jest poruszana tematyka, która w centrum zainteresowania stawia raczej samego ucznia niż jakiś obszar wiedzy. To wszystko sprawia, że zajęcia z doradztwa często generują inną energię niż typowe lekcje. Podkreślali to szczególnie ci doradcy, którzy jednocześnie pełnili w szkole także funkcje nauczycieli przedmiotowych.
Bycie doradcą jest trudniejsze niż bycie nauczycielem. To jest bardziej płynny temat, trzeba go dostosować do grupy, z którą jesteś. A przedmiot to jest konkret, który się generalnie nie zmienia. Mogą się zmieniać metody i formy, ale przekazujemy podobne treści. Owszem, też dostosowujemy się do poziomu, ale jednak mamy mocniejsze podstawy. A tutaj w doradztwie zawodowym to zawsze jest płynne, to są lekcje otwarte emocjonalno-społecznie.
Doradca IDI 4
Zajęcia doradztwa nie tylko dostarczają zatem wiedzę na temat możliwych ścieżek edukacyjno-zawodowych, ale przede wszystkim sprzyjają działaniom nastawionym na rozwój młodych osób (m.in. budowaniu kompetencji emocjonalno-społecznych). To w tym tkwi największy potencjał szkolnego doradztwa. Zarówno dyrektorzy, jak i doradcy zwracali uwagę, jak ważne jest wspieranie uczniów w poznaniu swoich kompetencji i predyspozycji. Większość doradców (57%) oraz dyrektorów (74%) w naszym badaniu wskazała wsparcie w poznawaniu siebie jako jeden z głównych celów doradztwa zawodowego w szkołach podstawowych.
Uniwersalna tematyka doradztwa zawodowego sprawia, że z zajęć może skorzystać każdy uczeń. Szczególne znaczenie mają one jednak dla uczniów należących do grup wrażliwych, w tym tych ze specyficznymi potrzebami edukacyjnymi. Sprawnie funkcjonujące doradztwo szkolne może przyczyniać się do wyrównywania szans i tworzenia warunków, w których wybory edukacyjno-zawodowe młodych ludzi wynikają z ich indywidualnych, świadomie rozpoznanych możliwości oraz preferencji.
Więcej informacji, także na temat innych celów doradztwa szkolnego, potrzeb doradców i wniosków na przyszłość można znaleźć w publikacji Doradztwo zawodowe w szkołach podstawowych. Diagnoza.
Generuj
